door Harmen van der Werf/PZC

GOES - In de Zeeuwse wateren, met name in het Grevelingenmeer, is een schadelijke ribkwal van Amerikaanse herkomst ontdekt door duikers. Het gaat om de Mnemiopsis leidyi die in de jaren negentig in de Zwarte Zee veel schade veroorzaakte aan de visserij en het milieu

Hoewel de Amerikaanse ribkwal slechts zes centimeter groot wordt, kan hij zich razendsnel vermenigvuldigen, met alle gevolgen van dien voor het ecosysteem. Foto Ecosub/Godfried van Moorsel © „De Amerikaanse ribkwal heeft in onze wateren geen natuurlijke vijanden“, geeft marien bioloog G. van Moorsel van adviesbureau Ecosub in Doorn het gevaar aan. Het diertje, dat op een zeedruif lijkt en zes centimeter groot wordt, kan zich zeker bij hoge watertemperaturen razendsnel vermenigvuldigen.

In de Zwarte Zee is dat gebeurd met ’dramatische gevolgen voor het ecosysteem en de visserij’, aldus M. Faasse uit Arnemuiden. Hij is sportduiker en gastmedewerker van natuurhistorisch museum Naturalis in Leiden. „De Amerikaanse ribkwallen leven van zoöplankton, viseieren en -larven“, zegt Faasse. „Komen er heel veel van die kwallen, zoals in de Zwarte Zee, dan gaat dat ten koste van inheemse soorten. De visserij op ansjovis is er compleet ineengestort.“

Ballastwater

Faasse meldt dat de Amerikaanse ribkwal vorig jaar al aanwezig was in het Grevelingenmeer. Het diertje is in de Zwarte Zee terechtgekomen met ballastwater van schepen. Faasse en Van Moorsel gaan ervan uit dat de ribkwal op dezelfde manier in West-Europa is geïntroduceerd. „Vermoedelijk is dat gebeurd vanuit de Oostzee“, denkt Faasse. Het is dan ook niet vreemd dat onderzoeker A. Tulp uit het Friese Nijega onlangs met de eerste meldingen kwam uit de Waddenzee. „Ik heb vervolgens mijn foto’s van ribkwallen in de Grevelingen nog eens goed bekeken“, vertelt Van Moorsel. „Ik dacht dat het ging om de onschadelijke Bolinopsis infundibulum die hier langer bekend is, maar het was die schadelijke Amerikaanse soort.“ Het kwam deze zomer tot een ware explosie van ribkwallen in het Grevelingenmeer. Ze doken ook op in de Oosterschelde en de Westerschelde. Palingvisser M. Bout uit Bruinisse werkt op het Grevelingenmeer. Hij moest vaker zijn fuiken lichten, omdat ze helemaal volzaten met kwalletjes. „Mijn vader vist op het Grevelingenmeer sinds het ontstaan in 1971 en hij heeft het nog nooit zo meegemaakt als deze zomer“, aldus Bout. Mosselkweker W. van den Berg uit Bruinisse, die biologie studeerde, weet niet wat hij ervan moet denken. „Elke voedselconcurrent erbij is er één te veel.“ Faasse geeft één advies: de ontwikkelingen goed volgen. De Amerikaanse ribkwal gedijt het best bij hoge watertemperaturen.

Het aantal is nu sterk verminderd. Of een strenge winter veel zal helpen, waagt Van Moorsel te betwijfelen. De Amerikaanse ribkwal is voor mensen niet gevaarlijk.